HET GEBOUW
Hoe Christus de Verlosser werd gebouwd
Het negen jaar durende verhaal van het standbeeld op de Corcovado: de ingenieur, de Franse beeldhouwer, het gewapend beton en de spekstenen huid die het zijn bleke gezicht geeft.
Check dates and availability ↗Een idee dat zeventig jaar lang de ronde deed
Al in de jaren 1850 werd een monument op de Corcovado voorgesteld, toen een priester een christelijk standbeeld opperde ter ere van de keizerlijke familie, maar daar kwam niets van terecht en een later plan werd afgewezen. De versie die uiteindelijk werd gebouwd dateert uit de jaren 1920, toen een katholieke kring in Rio een inschrijvingscampagne lanceerde om geld in te zamelen bij de gelovigen, mede als reactie op wat zij zagen als een opkomend secularisme. De locatie werd gekozen vanwege de zichtbaarheid, niet vanwege een lange religieuze traditie: vanaf de top zou het beeld over bijna de hele stad te zien zijn. De goedkeuring volgde in het begin van de jaren 1920, en de ingenieur Heitor da Silva Costa werd aangesteld om leiding te geven aan het ontwerp en de bouw van een standbeeld dat tot dan toe slechts als een stedelijke ambitie had bestaan.
Heitor da Silva Costa en het ontwerp
De Braziliaanse ingenieur Heitor da Silva Costa is de persoon die het meest verantwoordelijk is voor het standbeeld zoals het er nu staat. Hij reisde naar Europa om het ontwerp te ontwikkelen en de praktische problemen op te lossen van het bouwen van zo'n groot object op een open bergtop. Vroege concepten stelden zich Christus voor met een kruis en een globe; de vorm met open armen die uiteindelijk werd gekozen, leest van een afstand bijna als een kruis zelf. Silva Costa werkte samen met de kunstenaar Carlos Oswald aan de compositie, en het was in Frankrijk dat het project in contact kwam met de beeldhouwer die het figuur zou modelleren. De samenwerking is belangrijk omdat het standbeeld werkelijk een gezamenlijk Frans-Braziliaans werk is: bedacht en geconstrueerd in Rio, maar gevormd door handen in een Parijs atelier.
Landowski's figuur, Leonida's gezicht
De Frans-Poolse beeldhouwer Paul Landowski modelleerde het standbeeld in zijn atelier nabij Parijs, werkte op schaal en produceerde het figuur in secties in plaats van als één massa. Het hoofd en de handen werden afzonderlijk gemaakt, en het gezicht — het detail dat de meeste mensen fotograferen — wordt toegeschreven aan de Roemeense beeldhouwer Gheorghe Leonida. De onderdelen werden gegoten, verpakt en verscheept over de Atlantische Oceaan naar Rio, en vervolgens omhoog gesleept naar Corcovado, in veel gevallen via dezelfde tandradbaan die bezoekers vandaag de dag nog steeds gebruiken. Het assembleren van een standbeeld van deze omvang op een smalle top, uit onderdelen die een continent verderop waren gemaakt, was evenzeer een logistieke als artistieke prestatie, en het verklaart waarom de bouw bijna een decennium in beslag nam.
Waarom gewapend beton, geen steen
Een stenen standbeeld van deze afmetingen op die top was nooit realistisch — het gewicht en de blootstelling aan wind maakten dat onmogelijk. De structurele oplossing kwam van gewapend beton, met de Franse ingenieur Albert Caquot, een van de toonaangevende betonspecialisten van zijn tijd, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de interne engineering. Beton stelde de bouwers in staat een holle, relatief lichte structuur te creëren die sterk genoeg was om de stormen te weerstaan die de top regelmatig treffen. Het figuur staat ongeveer 30 meter hoog, ruwweg 38 meter inclusief de sokkel, met een armspanwijdte van bijna 28 meter en een gewicht dat vaak wordt genoemd op ongeveer 635 ton. Deze afmetingen worden breed geciteerd en zijn niet iets om tot op de centimeter nauwkeurig te behandelen, maar ze geven wel de schaal weer: dit is een gebouw in de vorm van een persoon.
De speksteenhuid
De grijze betonnen kern is bekleed met een mozaïek van duizenden kleine driehoekige tegels van speksteen, een zachte, lichtgekleurde steen die gemakkelijk te bewerken is en goed bestand is tegen weersinvloeden. Die bekleding is de reden dat het oppervlak er lichtgekleurd en licht getextureerd uitziet in plaats van glad of als kaal beton, en waarom het standbeeld van dichtbij een enigszins gevlekt karakter heeft. Speksteen werd gekozen vanwege duurzaamheid en bewerkbaarheid, en het met de hand aanbrengen van de tegels over het hele figuur was nauwgezet werk. Verslagen merken vaak op dat de tegels op een ondergrond werden gemonteerd en stuk voor stuk werden gezet, sommige met inscripties op de achterzijde. Restauratiecampagnes sindsdien hebben tegels opnieuw verkregen en vervangen, dus de huid die je ziet is door de decennia heen vernieuwd, zelfs terwijl de vorm constant is gebleven.
Ingewijd in 1931
Na ongeveer negen jaar werk werd het standbeeld ingewijd op 12 oktober 1931. Het staat sindsdien op Corcovado als het bepalende beeld van Rio en, volgens algemene beschrijving, het grootste Art Deco beeldhouwwerk ter wereld — de strakke, gestileerde geometrie van het figuur en zijn gedrapeerde gewaad is volledig van zijn tijd. Sindsdien is het meer dan eens door de bliksem getroffen, meerdere keren gerestaureerd, verlicht, en in 2006 voorzien van een kapel aan de voet. Wat begon als een inzamelingsactie van een religieuze vereniging is uitgegroeid tot een van de meest herkenbare bouwwerken ter wereld, hoewel de essentiële technische keuzes — beton van binnen, speksteen van buiten — precies zijn zoals het team uit de jaren 1920 ze heeft opgelost.